بررسی وضعیت صنعت خمیرمایه و مشتقات آن با رویکرد زنجیره‌ی ارزش در ایران و جهان

این مطالعه مروری تلفیقی با هدف تحلیل زنجیره ارزش صنعت خمیرمایه و مشتقات آن در ایران و جهان، بر پایه داده‌های میدانی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و آمار ثانویه طی بازه زمانی چهار تا پنج سال انجام شد. داده‌های کیفی با روش تحلیل تماتیک و داده‌های کمی با شاخص‌های توصیفی تحلیل گردید و اعتبار نتایج از طریق تثبیت سه‌گانه میان مصاحبه‌ها، اسناد صنعتی و داده‌های آماری تأیید شد. مخمرها با ظرفیت متابولیکی بالا، از ارکان اصلی زیست‌فناوری صنعتی محسوب می‌شوند و در تولید مواد غذایی، افزودنی‌های خوراک دام، آنزیم‌ها، ویتامین‌ها، متابولیت‌های زیستی و بیواتانول کاربرد گسترده دارند. در چارچوب اقتصاد زیستی چرخشی، پالایشگاه زیستی مخمر رویکردی راهبردی برای بهره‌برداری حداکثری از زیست‌توده و تبدیل جریان‌های جانبی به محصولات با ارزش‌افزوده تلقی می‌شود. شرکت‌های پیشروی جهانی نظیر Lesaffre، Lallemand، Angel Yeast و Associated British Foods با اتخاذ این رویکرد، سبدی متنوع از محصولات مبتنی بر مخمر توسعه داده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد ایران با ظرفیت اسمی حدود ۴۵ هزار تن و هشت واحد فعال، دارای جایگاه منطقه‌ای در تولید خمیرمایه است؛ با این حال زنجیره ارزش داخلی کامل نشده و تمرکز عمدتاً بر محصول پایه است. ارزیابی سطح آمادگی فناوری بیانگر ضرورت تقویت تحقیق، توسعه و استقرار فناوری‌های پیشرفته‌تر است. توسعه پالایشگاه زیستی مخمر می‌تواند با تکمیل زنجیره ارزش، افزایش ارزش‌افزوده، کاهش پسماند و ارتقای صادرات، نقش مهمی در تحقق اقتصاد زیستی چرخشی و توسعه پایدار کشور ایفا کند.